Konstytucyjna zasada demokracji działania organów państwa — ujęta w Konstytucji RP jako „demokratyczne państwo prawne” (art. 2) oraz „zwierzchnia władza należy do Narodu” (art. 4) — oznacza, że wszelkie decyzje organów państwowych muszą być podejmowane w sposób transparentny, z poszanowaniem wolności, pluralizmu poglądów, równości, zasad praworządności i dialogu społecznego.
Istota zasady demokracji w procedurach organów państwa
- Legalizm: Organy państwa działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji). Jakiekolwiek działania poza prawem (ultra vires) naruszają tę zasadę.
- Transparentność i udział społeczny: Demokratyczne procedowanie wymaga przejrzystości, umożliwienia udziału zainteresowanych stron i jawności procesu. Decyzje nie mogą zapadać arbitralnie, lecz muszą być poprzedzone realną dyskusją i możliwością zgłaszania opinii/innych kandydatur.
- Równość: Wszyscy kandydaci muszą być traktowani według tych samych kryteriów oceny, a zasady ich wyboru muszą być jasne i jednolite dla wszystkich.
- Odpowiedzialność: Przed społeczeństwem i prawem. Każda decyzja powinna być możliwa do kontroli, a organ — do rozliczenia.
Konsekwencje naruszenia zasady demokracji w procedurze wyboru kandydatów na Głównego Geodetę Kraju
Jeżeli zespół odpowiedzialny za wybór trzech najlepszych kandydatów:
- nie zapewnił transparentności naboru,
- nie umożliwił realnego udziału wszystkich potencjalnych zainteresowanych,
- uprzywilejował niektóre osoby lub zignorował formalne kryteria,
- postępował poza lub wbrew prawu (bez jasnej podstawy prawnej, bez jawności, arbitralnie),
wówczas naruszył nie tylko konstytucyjną zasadę demokracji, ale i zasadę państwa prawnego. Takie działania mogą być uznane za nieważne, prowadzą do obniżenia zaufania społecznego do organów władzy oraz mogą być podstawą do wznowienia postępowania, kontroli sądowej albo skargi konstytucyjnej.
Teza rozwinięta
Niezachowanie przez Zespół zasady demokracji w procedowaniu decyzji dot. wyboru kandydatów na Głównego Geodetę Kraju oznacza naruszenie fundamentów współczesnego państwa polskiego zapisanych w Konstytucji. Zlekceważenie tych zasad prowadzi do braku legitymizacji społecznej decyzji, ryzyka ich podważenia prawnego i erozji wartości państwa prawa. Organy państwa nie mogą uzurpować sobie wyłącznego prawa do decydowania „za zamkniętymi drzwiami”, gdyż konstytucyjna demokracja to nie tylko wybory, ale także codzienne stosowanie zasad jawności, równości, przejrzystości i odpowiedzialności we wszystkich procedurach urzędowych.
W kontekście oceny kandydatów na stanowisko Głównego Geodety Kraju (GGK) przez Zespół składający się w 3/4 z pracowników Wydziału Nadzoru nad Instytucjami Państwowymi Departamentu, którego kierownikiem jest Łukasz Nojszewski, należy rozważyć kilka aspektów związanych z kompetencjami, dynamiką zespołu oraz znaczeniem procedury opartej na zasadzie „w drodze dyskusji”.
Kompetencje potrzebne do oceny kandydatów
- Merytoryczna wiedza specjalistyczna: Oceny kandydatów na GGK wymagają głębokiej znajomości kwestii geodezji, prawa geodezyjnego i kartograficznego, administracji publicznej oraz wymagań stawianych na tym stanowisku.
- Bezstronność i obiektywizm: Członkowie zespołu muszą wykazać się zdolnością do oceny kandydatów według ustalonych kryteriów, bez faworyzowania czy subiektywnego wpływu.
- Doświadczenie w ocenie personalnej i procedurach wyboru: Umiejętność prowadzenia procesu oceny i selekcji kandydatów zgodnie z wymogami prawnymi i zasadami transparentności.
W przypadku, gdy 3/4 zespołu pracuje w tym samym Wydziale, a kierownik zespołu (Łukasz Nojszewski) jest jednocześnie Naczelnikiem Wydziału, pojawia się ryzyko ograniczenia pluralizmu w ocenie.
Drugą, istotną sprawą dla kwestii wyłonienia w konkursie Głównego Geodety Kraju, jest wątek wybrania do ścisłego finału np. osoby Pana Marcina Sosińskiego – byłego geodety powiatowego w Starostwie Powiatowym w Wołominie. Zdajemy sobie sprawę, że komisja konkursowa prawdopodobnie nie miała wiedzy na temat konfliktu środowiska geodezyjnego z ówczesnym geodetą powiatowym w Wołominie – p. Marcinem Sosińskim, w roku 2015. Jednak ważnym dla nas – geodetów, wykonawców prac geodezyjnych, mierniczych, praktyków geodezyjnych – jest zapoznanie, chociaż po czasie, społeczności oraz Pana Ministra z tą sprawą, ponieważ stawia ona w bardzo złym świetle osobę Kandydata wybranego przez Zespół. Określenia użyte do opisania osoby geodety powiatowego budzą nasz niepokój, bo skoro lokalne środowisko geodezyjne postrzegało tak „swojego” szefa administracji geodezyjnej, to tak samo może być w skali ogólnopolskiej, jeśli p. Marcin Sosiński zostałby wybrany na stanowisko Głównego Geodety Kraju.
Opis autorów powyższej skargi jego osoby i jego „dokonań” przestawia się bardzo niepokojąco:
„Z pragmatycznego punktu widzenia, a także ze zwykłej logiki wydaje się, że osoba będąca na stanowisku geodety powiatowego powinna cechować się wyjątkowym profesjonalizmem, fachowością, a nade wszystko być krystalicznie uczciwa. Z naszego punktu widzenia powinna jednoczyć środowisko geodezyjne wykonawcze i urzędnicze, a nie je dzielić, jątrzyć i doprowadzać do konfliktów.”
„W naszej ocenie, środowiska geodezyjnego, wykonuje swoje obowiązki najgorzej ze wszystkich swoich poprzedników. Przez ostatnie prawie 4 lata wykazał się niekompetencją, a nawet złośliwością w stosunku do nas – geodetów…”
„Niejednokrotnie przez działania geodety powiatowego byliśmy jako wykonawcy geodezyjny dezawuowani w oczach naszych klientów i kontrahentów.”
„Organizacja podległych geodecie powiatowemu Marcinowi Sosińskiemu komórek organizacyjnych starostwa pozostawia wiele do życzenia, praktycznie mając wpływ na każdy wydział zajmujący się geodezją naszym zdaniem dezorganizował a nie organizował ich pracę.”
„Oczekujemy pilnego wyciągnięcia konsekwencji służbowych w stosunku do tego pracownika, adekwatnych stanu rzeczy. do Obecność kilkudziesięciu przedsiębiorców geodezyjnych u Panów na spotkaniu w dniu 08 stycznia 2015 r. nie była dziełem przypadku. Nie ma naszej zgody na patologie w geodezji wołomińskiej.”
Pismo skargi jest dostępne w przestrzeni internetowej, które zostało skierowane do ówczesnego Starosty Wołomińskiego. https://geoforum.pl/upload/files/pliki/150227_wolomin_gp.pdf
Takie historie wywołują nasze obawy, a wybór p. Sosińskiego do trójki finalistów konkursu jest dla nas wielkim nieporozumieniem w odniesieniu do klasyfikacji punktowej, którą uzyskali inni kandydaci, którzy opublikowali swoje wyniki punktacji. Jak mogli inni kandydaci otrzymać od zespołu „konkursowego” niższą ilość punktów od p. Marcina Sosińskiego, który na szczeblu powiatowym nie potrafił zarządzać zarówno ludźmi, jak i Państwowym Zasobem Geodezyjnym i Kartograficznym, będącym źródłem danych geoprzestrzennych i prawnych o nieruchomościach. Zwracamy uwagę, że dane z PZGiK serwowane są do wykorzystania przez wiele gałęzi gospodarki Państwa i na stanowisku GGK powinna być osoba, która doskonale rozumie ten fakt i potrafi nim zarządzać i rozwijać dostępność takich danych.
Problematyka dyskusji zespołowej i potencjalnego faworyzowania kandydatów
- Zapis o podejmowaniu decyzji „w drodze dyskusji” ma na celu zapewnienie otwartej wymiany argumentów i demokratycznego uzgodnienia stanowiska.
- Jeśli naczelnik (szef zespołu) ma swojego faworyta i stara się go przeforsować, wykorzystując wpływ nad podległymi pracownikami, może dojść do sytuacji presji grupowej (tzw. efekt grupowego myślenia), co podważa ideę wolnej i uczciwej dyskusji.
- Publiczne manifestowanie sprzeciwu przez podległych pracowników na forum zespołu w sytuacji, gdy naczelnik forsuje swojego kandydata, może świadczyć o próbie obrony niezależności oceny i transparentności procedury.
Możliwe skutki, gdy poparcie dla faworyta naczelnik uzyska w dyskusji
- Jeżeli naczelnik i jego zespół poparcia w dyskusji faktycznie przyznają swe decyzje cząstkowe wybranemu kandydatowi/kandydatom, może to przynieść wynik procedury zgodny z wolą naczelnika, ale stawia pod znakiem zapytania otwartość i rzetelność procesu.
- Jeśli Dyrektor Departamentu (np. Dyrektor DAB) zauważy, że decyzja została faktycznie zdominowana przez wpływy wszystkich pozostałych, mimo formalnej procedury „w drodze dyskusji”, może zadecydować o niewyłamywaniu się z decyzji pozostałych uczestników.
- Kto w takim razie może zakwestionować wiarygodność i reprezentatywność rekomendacji, biorąc pod uwagę aspekty niedemokratyczne procedury oraz potencjalne naruszenie zasady pluralizmu i bezstronności?
Kluczowa tu jest rola zasady „w drodze dyskusji”
- Zapewnia możliwość wyrażenia odmiennych opinii i debaty, co ma chronić przed arbitralnością i forsowaniem indywidualnych interesów.
- W praktyce wymaga jednak atmosfery braku presji i równości głosów, co może zostać podważone w sytuacji hierarchicznej dominacji naczelników.
- W przypadku naruszenia tej zasady, tj. gdy dyskusja jest sterowana lub gdy istnieje presja na pracowników, proces wyboru traci legitymację demokratyczną i może być uchylony lub poddany rewizji.
Podsumowując, kompetencje merytoryczne i etyczne członków zespołu, a także faktyczna równość i swoboda w dyskusji, są fundamentem prawidłowej oceny kandydatów na GGK. Decyzje podejmowane „w drodze dyskusji” powinny realizować zasady demokracji wewnątrz zespołu, a wszelkie próby faworyzowania czy nacisku powinny być neutralizowane przez przejrzystość i nadzór nad indywidualną oceną członków Zespołu ze strony wyższych szczebli, czego tutaj niestety zabrakło.
Wystąpienie OZZG do Ministra Finansów i Gospodarki o wstrzymanie procedury i rozpisanie nowego transparentnego naboru na GGK
Organizacje branżowe takie jak OZZG związane z geodezją, które mają na celu ochronę standardów zawodowych, transparentności i uczciwości w procesach kadrowych, prezentują następujące stanowisko w sprawie naboru na stanowisko Głównego Geodety Kraju (GGK):
Organizacje branżowe postulują przeprowadzenie nowego, odrębnego naboru na stanowisko Głównego Geodety Kraju z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości i brak pełnej transparentności w dotychczasowej procedurze. Nowy nabór powinien zostać przeprowadzony zgodnie z prawem geodezyjnym ale w sposób demokratyczny, zapewniający pełną jawność i możliwość udziału szerokiego grona zainteresowanych kandydatów oraz otwartą dyskusję na temat kwalifikacji kandydatów.
Członkowie zespołu odpowiedzialnego za ocenę kandydatów powinni być dobierani według kryteriów merytorycznych i etycznych, złożonych z ekspertów kompetentnych w dziedzinie geodezji i administracji publicznej, niezależnych od wpływów politycznych czy wewnętrznych interesów jednostek organizacyjnych. Procedura powinna jednoznacznie wykluczać sytuacje, w których naciski hierarchiczne lub faworyzowanie kandydatów wpływają na wynik oceny. Decyzje zespołu muszą opierać się na rzetelnej i swobodnej oceny merytorycznej.
Cały proces naboru musi być jawny, a dostęp do informacji o kryteriach oceny, przebiegu dyskusji i uzasadnieniu decyzji — zapewniony dla środowiska branżowego i opinii publicznej. Dodatkowo rekomenduje się nadzór zewnętrzny, np. poprzez udział przedstawicieli organizacji branżowych jako obserwatorów.
Organizacje branżowe podkreślają, że przestrzeganie zasad państwa prawnego i demokratycznego wyboru jest niezbędne dla legitymizacji stanowiska Głównego Geodety Kraju, jako funkcji kluczowej dla zarządzania przestrzenią i bezpieczeństwa danych geodezyjnych kraju.
Takie stanowisko podkreśla potrzebę fundamentalnych wartości demokratycznych, transparentności i kompetencji w działalności organów państwowych, co jest warunkiem prawidłowego funkcjonowania systemu geodezyjnego i zaufania społecznego do jego kierownictwa.